Bühnenweihfestspiel in drei Aufzügen
Text von Richard Wagner
Creatie Festspielhaus Bayreuth, 26/7/1882

SYNOPSIS
Eerste bedrijf
Monsalvat, domein van de graalridders.

In het Graalwoud wekt Gurnemanz de schildknapen en ridders en roept hen op tot het ochtendgebed. Voordat Amfortas zijn ongeneeslijke wonde komt laten verzorgen, brengt Kundry, een verwilderde vrouw, voor hem nog een nieuw geneesmiddel, maar weet zelf dat het geen soelaas zal bieden. Op vraag van de ridders en knapen vertelt Gurnemanz de geschiedenis van Monsalvat, een rijk dat gesticht werd door Titurel, Amfortas’ vader, om twee waardevolle objecten te beschermen: de Graal en de Speer. Omdat hij destijds verstoten werd uit de orde der kuise ridders, richtte Klingsor zijn eigen betoverde koninkrijk op, waar hij de Graalridders naartoe lokt om ze in het verderf te storten. Amfortas wilde Klingsor met behulp van de Speer definitief verslaan. Een mysterieuze vrouw verleidde hem echter, en zo kon Klingsor de Speer ontvreemden en Amfortas daarmee een ongeneeslijke wonde toebrengen. Luidens een profetie kan die kwaal enkel genezen worden door een ‘reine dwaas’ met het wapen waarmee de wonde werd toegebracht.
De ridders reageren verontwaardigd als blijkt dat in het Graalgebied een zwaan werd neergeschoten door een jongeman die niet eens zijn eigen naam kent. Kundry blijkt hem echter wél te kennen en onthult enkele details uit zijn verleden. Gurnemanz meent dat dit de langverwachte reine dwaas zou kunnen zijn; hij stelt hem voor om de Graalceremonie bij te wonen. De ceremonie laat de jongeman evenwel onbewogen, waarop Gurnemanz hem verjaagt uit Monsalvat.

Tweede bedrijf
In de burcht van de tovenaar Klingsor.

Vol ongeduld wacht Klingsor in zijn kwaadaardige toverrijk op de aankomst van de jongeman. Op vraag van de tovenaar, die haar in zijn macht heeft, ontwaakt Kundry en aanvaardt ze de opdracht om de naïeve jongeman te verleiden. Parsifal wordt verwelkomd door mooie, jonge bloemenmeisjes en ontdekt Klingsors tovertuin. Daar verschijnt Kundry, die Parsifal voor het eerst bij zijn naam noemt. Zodra de bloemenmeisjes verdwenen zijn, legt Kundry aan Parsifal uit wie hij is en waar hij vandaan komt. Ze tracht hem te verleiden, maar haar lange zoen heeft net het omgekeerde effect: Parsifal wijst haar af en wordt zich helder bewust van zijn opdracht, namelijk terugkeren naar Monsalvat om daar Amfortas van diens kwaal te genezen. Wanneer Klingsor Parsifal tracht te doden met de Speer, slaagt de jongeman erin de Speer te bemachtigen en ermee vandoor te gaan.

Derde bedrijf
Monsalvat, enkele jaren later, in de lente.

Gurnemanz wekt Kundry, die zich al lange tijd niet meer vertoond heeft in Monsalvat. Kundry is veranderd en wil haar diensten voortaan wijden aan de orde van de Graal. Stilzwijgend komt Parsifal aan. Gurnemanz herkent in hem de jongeman die destijds de zwaan doodde en begrijpt dat Parsifal is teruggekeerd voor het heil van Amfortas. Nederig wast Kundry Parsifals voeten, en Gurnemanz zegent hem, waarop Parsifal zelf Kundry doopt. Onder klokkengelui stappen Gurnemanz, Parsifal en Kundry naar de Graalsburcht waar Titurel ten grave gedragen wordt. Tijdens die ceremonie moet Amfortas voor een laatste maal de Graal onthullen. Volledig uitgeput wil de zieke Amfortas een einde maken aan zijn lijden en sterven. Wanneer Amfortas zijn wonde toont, verschijnt Parsifal, die met de Speer de wonde geneest. Parsifal verkondigt dat hij voortaan de Graalceremonie zal leiden.

RICHARD WAGNER & PARSIFAL

Wagner bedenkt zijn project Parsifal in 1857. Hij leerde het onderwerp al tien jaar vroeger kennen, toen hij tijdens een bezoek aan Dresden een bibliotheek aanlegde die zich focuste op middeleeuwse literatuur. Toen kende Wagner reeds alle onderwerpen van de werken die hij in de loop van zijn leven zou componeren. Eind jaren 1850 werd hij helemaal in beslag genomen door Siegfried en Tristan en het is dan ook pas in 1865 dat hij een eerste schets maakt voor Parsifal. Hij beslist om eerst nog Siegfried af te werken, Die Meistersinger op scène te brengen en Götterdämmerung te componeren, alvorens zich vanaf 1877 aan zijn Bühnenweihfestspiel te wijden. Parsifal wordt in juli 1882 in Bayreuth gecreëerd, tijdens de tweede editie van de Festspiele.
Wagners laatste werk ligt in dezelfde dramaturgische lijn van zijn andere composities. Parsifal vormt als het ware een “synthesewerk” waarin elementen uit verschillende andere opera’s terugkeren. Zo doen Kundry en de wereld van Klingsor denken aan Venus en de Venusberg uit Tannhäuser. De wereld van het kasteel van de graal kennen we al uit Lohengrin en in de wagneriaanse mythologie is Parsifal Lohengrins vader. Er zijn ook parallellen tussen het personage van Parsifal en dat van Siegfried. De kus van Kundry kan met de kus van Siegfried aan Brunnhilde worden vergeleken. Wagner speelde trouwens ook met het idee Parsifal en de stervende Tristan elkaar te laten ontmoeten.
Waar Wagner in zijn beginjaren als componist in de geest van de traditionele romantiek schreef, effent de bijzondere muzikale taal van zijn laatste opera het pad naar een nieuw klankuniversum. De instrumentatie, de harmonie, de chromatiek, de dissonanten en het weefsel van motieven creëren nieuwe banden tussen de muzikale gebeurtenissen die niet langer in het keurslijf van de conventionele operavormen zitten.