Fr  |  Nl  |  En

MyMM




Newsletter

Voornaam
Naam
E-mailadres

Concert

Filtreren op media: 

Alain Altinoglu

Interview Alain Altinoglu

De Munt - Interview Alain Altinoglu

Hector Berlioz was zowat de meest progressieve, originele en gedurfde orkestrator van zijn tijd, expressief in zijn harmonie, zoekend naar structurele eenheid via een soort leidmotief, zijn ‘idée fixe’… Al deze vernieuwingen, waarvan latere generaties gretig gebruik zou maken, vinden we zowel in Harold en Italie, een symfonie met altviool als soloinstrument, gebaseerd op Lord Byrons literaire werk, als in de Symphonie fantastique, een autobiografisch werk waarin de componist tot waanzin gedreven wordt door zijn liefdespassie. Een gesprek met de dirigent Alain Altinoglu over de pionier onder de grote negentiende-eeuwse muzikale hervormers en zijn baanbrekende positie in de Franse muziekgeschiedenis.

Voor het laatste concert van dit Muntseizoen wijdt u een volledig programma aan Hector Berlioz? Wat boeit u zo in deze componist?

Berlioz is een uitermate fascinerende persoonlijkheid. Zelf beschouwde hij Christoph Willibald Gluck – de man van de ‘Reformoper’ – als het te volgen voorbeeld. Berlioz integreerde diens vernieuwingen op vlak van dramatiek, orkestvoering en compositie in zijn eigen stijl en werd zo de grote vernieuwer van zijn eigen tijd: hij ging anders orkestreren, anders componeren en smeedde verschillende invloeden tot een globale visie op de muziek in het algemeen. Een bij uitstek Franse componist die toch over de grenzen heen keek en bijvoorbeeld Beethoven enorm bewonderde. Hij reisde veel door Europa en werd eigenlijk een Europeaan avant la lettre. Zijn werk heeft niet alleen een scharnierfunctie in de muziekgeschiedenis maar beïnvloedde generaties musici na hem.

Was zijn muziek werkelijk zo revolutionair?

Zijn muziek is zo atypisch dat je ze moeilijk anders kan bestempelen. Enkele voorbeelden? Atypisch was dat ze afwijkt van de normen van de klassieke zinsbouw zoals die bij Haydn of Mozart voorkomt, waarbij een zin symmetrisch opgebouwd wordt uit cellen van vier of acht maten; Berlioz daarentegen schrijft asymmetrisch, met op entiteiten van vijf, zeven of drie maten gebaseerde structuren. Hij laat zich ook meer leiden door de dramatische ingeving van het moment dan door een autonome muzikale vorm. Zijn dramaturgie is veeleer gericht op het afbreken dan op het opbouwen van een stabiele, symmetrische structuur. Hij experimenteert met de orkestratie, koppelt instrumenten die traditioneel niet gekoppeld worden (zoals een piccolo met pizzicati in de strijkers), liet zelfs instrumenten voor zich uitdokteren (zoals de octobas bijvoorbeeld, die trouwens in de Munt te zien is). Ook zijn muzikaal vocabularium en zijn manier om harmonieën aan elkaar te rijgen zijn heel persoonlijk. Met deze vernieuwingen haalde hij de toenmalige gewoontes onderuit en schiep hij een nieuw muzikaal denken.

Toch wordt zijn muziek vaak meer gerespecteerd dan geliefd. Hoe komt dat?

En ook ik beken in deze schuld: het heeft enige tijd gevergd tot de muziek van Berlioz mij kon bekoren en ik zijn eigenheden als meer dan louter excentriciteiten kon inschatten. Pas toen ik dieper doordrong in zijn leefwereld, begon ik hem te waarderen. Berlioz is geen componist die zich onmiddellijk prijsgeeft: je moet in zijn wereld binnendringen, ontdekken hoe die werkt. Pas dan kan je van zijn muziek beginnen te houden.

Waarin ligt de kracht van zijn muziek? In de dramaturgie? In de harmonie? In de orkestratie?

In alles wat u opnoemt, maar zeker ook in de ontwikkeling ervan. Hij leidt de luisteraar doorheen een vaak lange, muzikale constructie en neemt hem mee op reis in een rijke imaginaire wereld. Als ik Harold en Italie dirigeer, spoken al de geschiedenissen en anekdotes door mijn hoofd die Berlioz in zijn Mémoires en andere geschriften heeft neergepend. De imaginaire kracht van zijn oeuvre is heel groot.

Op uw programma staan twee hybride werken: een symfonie die niet echt een symfonie is volgens de klassieke principes en een concerto dat er geen was volgens de opdrachtgever Nicolò Paganini…

Dat is Berlioz bij uitstek. Hij componeerde maar weinig werken die aan de klassieke criteria voldoen. Ook zijn opera’s zijn niet steeds volgens het boekje, getuige La Damnation de Faust. Les Troyens voldoet dan weer wel aan de criteria maar is veel langer dan gebruikelijk… Harold en Italie is meer symfonie dan concerto. Paganini had dan wel gevraagd om een concerto te schrijven, maar voor Berlioz was het van meet af aan duidelijk dat hij de solist meer wilde integreren in het orkest, waardoor hij zich in de buurt van de symfonie begaf. Paganini, verbolgen dat hem zo weinig werk te beurt viel, weigerde het stuk. Een beslissing die hij later betreurde, toen het werk met veel succes werd onthaald… Op het programma van dit concert staan eigenlijk twee symfonieën, maar dan in verschillende vorm.

En wat bindt deze werken dan?

Er zijn vele parallellen tussen de Symphonie fantastique en Harold en Italie: tweemaal beschrijft Berlioz een romantische reis – weliswaar in de verbeelding in het eerste en in de Abruzzen in het tweede –, beide worden opgebouwd rond een “idée fixe”, een soort leidmotief dat als een rode draad op verschillende plaatsten opduikt, en in beide wordt de structuur bepaald door een buitenmuzikaal idee…

Waarop moet een dirigent vandaag letten bij het uitvoeren van werk van Berlioz? Geldt hier ook de typisch Franse aandacht voor de orkestkleur?

Ik denk niet dat je bij Berlioz moet gaan zoeken naar de typische Franse kleuren van een Debussy of een Ravel. In Berlioz’ tijd geldt dit nog niet zozeer. De moeilijkheid ligt hier veeleer in de stijl, in de wijze waarop je fraseert, waarop je van de ene noot naar de andere overgaat, in de elegantie. Neem als voorbeeld Un Bal uit de Symphonie fantastique: je kan die als een Weense wals uitvoeren, of volkser, of lichter… Het zijn voor mij belangrijkere vragen dan bijvoorbeeld de kleuren in zijn werk. Ik vind niet dat je Fransman moet zijn om Berlioz’ muziek uit te kunnen voeren, maar ik beeld me in dat het inderdaad eenvoudiger is als je opgeleid bent in de traditie van zijn muzikale erfgenamen. In die zin kijk ik er naar uit om opnieuw samen te werken met het orkest van de Munt, want ik weet dat we dezelfde muzikale taal spreken.

Opgetekend door Reinder Pols

article - 2.6.2014

 

Alain Altinoglu
Concert

 Drukken

La Monnaie ¦ De Munt
Keep the
lights on!