Fr  |  Nl  |  En

MyMM




Newsletter

Voornaam
Naam
E-mailadres

Concert

Filtreren op media: 

Rapsodia satanica

Interview Philippe Béran

De Munt - Interview Philippe Béran

De carrière van Philippe Béran volgt niet de platgetreden paden. De Geneefse dirigent streeft ernaar zijn passie voor muziek door te geven aan een nieuw generatie en zet daarom volop in op enthousiasme, dat hij onmiddellijk weet over te brengen op het publiek. Als eminent kenner van de wereld van de stomme film dirigeert hij nu voor het eerst het Symfonieorkest van de Munt in muziek die Pietro Mascagni componeerde voor de film Rapsodia satanica van Nino Oxilia uit 1915. Een ongewoon gebeuren dat nochtans perfect zijn plaats vindt in een operatheater!

Uw parcours tussen muziek en exacte wetenschappen is veeleer ongebruikelijk. Kunt u ons uitleggen hoe deze disciplines elkaar kunnen beïnvloeden?

Van opleiding heb ik echt het profiel van een wetenschapper aangezien ik theoretische fysica studeerde aan de universiteit van Genève en nadien een doctoraatsonderzoek startte. Tegelijk studeerde ik muziek en behaalde ik mijn diploma klarinet in Genève en Parijs, waarna ik me al snel begon te interesseren in orkestdirectie. Omdat ik mijn vrouw al vroeg leerde kennen en snel een gezin stichtte (met 4 kinderen), koos ik ervoor om les te gaan geven: natuurkunde, wiskunde en muziek! Later stopte ik met lesgeven om me volledig te kunnen wijden aan orkestdirectie. Ik had helemaal niet gepland om dirigent te worden, het is er louter uit passie van gekomen. De studie van de natuurkunde heeft mijn manier van denken en analyseren beïnvloed. Er zijn vele parallellen tussen het wetenschappelijke en het muzikale denken, in het bijzonder inzake orkestdirectie waarbij analytisch denken onontbeerlijk is. Je krijgt een partituur van 1300 bladzijden voorgeschoteld die is samengesteld uit miljoenen tekens en die moet je ’eenvoudigweg’ assimileren om iets gevoelsmatigs te brengen. Klank fascineert me, het is een verrassende wereld. En van het stuk van Mascagni kan ik wat dat betreft smullen.

U legt zich vandaag volledig toe op uw werk als dirigent. Wat zijn uw favoriete werkterreinen?

Aangezien ik nagenoeg tien jaar lang heb lesgegeven, gebruik ik die ervaring in wat ik nu doe: symfonische muziek, opera, ballet, filmconcerten… Ik hou erg veel van ballet en dirigeer dit wereldwijd. Ik verzorg ook vele concerten voor kinderen en gezinnen, concerten die ik zelf op aangepaste wijze becommentarieer en waar ik uiteraard specifieke programma’s voor samenstel. In dezelfde lijn dirigeer ik vaak opera’s voor kinderen, nog een specialisme van mij, dat ik vooral in het Grand Théâtre de Genève breng. Ook daarin boeit me de beknoptheid en de zoektocht naar de juiste formule om zich te richten tot een publiek dat niet uit kenners bestaat. Wat me tenslotte ook enorm bevalt zijn filmconcerten. Ik heb intussen al een grote ervaring met het synchroniseren van films met muziek en ik hou erg van die nauwgezetheid. Dat is wellicht omdat ik Zwitser ben: je moet een inwendige klok hebben om dit soort uitdagingen aan te durven!

Pietro Mascagni schreef een vijftiental opera’s maar staat vooral bekend om Cavalleria Rusticana, zijn beroemde opera uit zijn vroege jaren als componist. In wat verschilt Rapsodia Satanica van het geheel van zijn oeuvre?

Rapsodia Satanica is een fascinerend werk omdat Mascagni wellicht in de gehele geschiedenis van de muziek de enige grote operacomponist is die gevraagd werd om filmmuziek te componeren. Camille Saint-Saëns schreef in 1908 de eerste originele filmmuziek voor L’Assassinat du duc de Guise. Met Mascagni, in 1915, bevinden we ons nog bij de eerste pogingen in het genre. Mascagni’s partituur vergt een gigantisch orkest (houtblazers per vier, alle koperblazers per vier…). Meteen stelt zich de vraag welke zalen, behalve operatheaters, zo’n orkest voor een filmscherm konden plaatsen. Rapsodia Satanica is een waanzinnig project. Door deze uitdaging aan te gaan getuigde Mascagni van een bijzonder grote openheid van geest.

Hoe wordt filmmuziek gecomponeerd? Waarin verschilt de operamuziek van Mascagni van zijn filmmuziek?

Nino Oxilia, de cineast, toonde Mascagni de scènes naarmate de montage vorderde. Onze componist chronometreerde ze en leerde ze uit het hoofd (er bestonden toen nog geen dvd’s). Met dat materiaal begon hij te componeren. De film telt vier grote interludia met dansmuziek: een gavotte, vervolgens een groot scherzo voor de scène in het park, dan een polonaise voor het bal en een menuet. De rest is begeleid recitatief, zoals bij de grote Italiaanse opera’s uit het begin van de twintigste eeuw. Puccini is niet veraf. Ook herkennen we een aantal leidmotieven, onder meer voor het personage Mefistofeles. In feite gaat het om een instrumentale opera. De partituur is die van een grote lyrische componist, ze is doorwrocht. Het is echt grootse muziek. En ook zeer verrassende. Van alle films die ik gezien heb – en dat zijn er best wel wat – is het bij mijn weten de enige waarin de componist zijn acteurs laat zingen als in een echte opera. Er is dus niet echt een verschil tussen de opera’s van Mascagni en de muziek die hij componeert voor Rapsodia Satanica. Tenzij dan dat hier zijn belangrijkste bekommernis uiteraard de timing was die hem door de verschillende scènes werd opgelegd.

Voor het Symfonieorkest van de Munt is de begeleiding van een stomme film geen gewone opdracht. Kunt u de rol van het orkest beschrijven?

Voor mij is het een grote eer om het Muntorkest in zulke omstandigheden te mogen dirigeren. Om de rol van het orkest te begrijpen moeten de twee ervaringen eerst afzonderlijk bekeken worden. Als je naar een goed gemonteerde film kijkt, is dit op zich reeds fantastisch. Als je live goed geschreven muziek beluistert, is dit ook fantastisch. Maar als die muziek en die beelden op elkaar afgestemd zijn, dan beleef je een uitzonderlijk fysisch fenomeen dat we ’resonantie’ noemen, wat overeenstemt met een sterke overdrive van de emoties. Als je de films van Charlie Chaplin bekijkt waarvoor hij zelf de muziek componeerde, ga je van lachen over in wenen omdat de muziek fungeert als een absolute resonator van elke emotie die in die film vervat zit. En in Rapsodia Satanica is, als men de wens van Mascagni volgt, de muziek emotioneel zoveel krachtiger omdat ze gedragen wordt door een zeer, zeer groot orkest.

Kunt u uitleggen hoe u zich op zo’n concert voorbereidt?

Al is het principe van de voorbereiding heel eenvoudig, de uitwerking is des te ingewikkelder! Voor een dirigent vergt de uitvoering van filmmuziek drie keer meer werk dan voor een doorsnee symfonisch concert. Er is vooreerst de eigenlijke muzikale voorbereiding, zoals voor eender welk symfonisch programma, vervolgens is er de grondige studie van de film, scène na scène, sequentie na sequentie, en dan is er de synchronisatie tussen beide. Je moet dus alle tempi en alle belangrijke ijkpunten van de film perfect onder de knie hebben om de synchronisatie met de beelden te kunnen realiseren. De persoonlijke voorbereiding is dus doorslaggevend. Aangezien de repetitietijden steeds vrij kort zijn, moet je dus al 99,9% van het werk afgerond hebben bij de eerste synchronisatie met het orkest. Je kunt je simpelweg geen fouten veroorloven. Niet eenvoudig dus, maar wel zeer opwindend!

Opgetekend door Sophie Briard

article - 24.2.2014

 

Rapsodia satanica
Concert

 Drukken

La Monnaie ¦ De Munt
culturele
black-out