Fr  |  Nl  |  En

MyMM




Newsletter

Voornaam
Naam
E-mailadres

Opera

Filtreren op media: 

La Clemenza di Tito

Interview Ludovic Morlot

De Munt - Interview Ludovic Morlot

Met La Clemenza di Tito keerde Mozart enkele maanden voor zijn dood terug naar de opera seria, een genre dat hij sinds Idomeneo niet meer had beoefend. Hoewel veel van de muziek die hij voor deze opera schreef tot het beste van zijn oeuvre behoort, is dit werk lang in de schaduw blijven staan van zijn andere grote meesterwerken. Na Così fan tutte, waarmee hij het vorige Muntseizoen afsloot, dirigeert chef-dirigent Ludovic Morlot opnieuw een opera van Mozart. Een gesprek over de plaats die La Clemenza di Tito inneemt in het oeuvre van Mozart, over de morele draagwijdte van het onderwerp en over de noodzaak om het repertoire steeds opnieuw op te voeren.

Op het einde van vorig seizoen dirigeerde u Così fan tutte en u keert in oktober terug voor La Clemenza di Tito. Is dit een aanduiding van de plaats die Mozart inneemt in uw leven?

Mozart is inderdaad sterk aanwezig in mijn leven! Ik ben gepassioneerd door de muziek van de tweede helft van de achttiende eeuw, Haydns symfonische muziek bijvoorbeeld, maar in de opera komt Mozart op de eerste plaats. Er zijn natuurlijk grote verschillen binnen zijn lyrische oeuvre, maar tegelijkertijd ook zoveel parallellen tussen zijn opera’s en zijn instrumentale muziek, of het nu om symfonieën of kamermuziek gaat. Je kan zijn opera’s niet echt doorgronden zonder zijn instrumentale muziek te kennen, en vice versa. Ik probeer me bij de interpretatie van zijn instrumentale muziek ook personages voor te stellen voor elk van de thema’s, voor elk van de tonaliteiten, van de tempi… Er zijn talloze verbanden tussen al die genres. Maar hij was vooreerst een theaterman en zijn mooiste verwezenlijkingen zijn ongetwijfeld daarom in de opera’s te vinden.

Is de overgang van Così fan tutte naar La Clemenza di Tito groot?

Je kan ze niet zomaar op één lijn stellen. La Clemenza di Tito wordt vaak bekritiseerd omdat het een opera seria is, maar dit maakt het werk niet minder interessant. Misschien is La Clemenza di Tito wat minder homogeen dan de opera’s die Mozart samen met Da Ponte realiseerde en waarvan Così fan tutte de apotheose is. Dat meerdere personen aan de tekst en aan de muziek van La Clemenza di Tito werkten – het libretto van Metastasio werd bewerkt door Mazzolà en de recitatieven werden niet door Mozart zelf geschreven – zou hiervoor als reden kunnen worden aangegeven. Niettemin vind ik deze kritiek op La Clemenza di Tito onjuist, want de muziek blijft schitterend. Meer dan met Così fan tutte kan je parallellen trekken met Die Zauberflöte, zoals bijvoorbeeld blijkt uit de twee gelijke tonale polen C-dur en Es-dur, maar ook uit een aantal melodische en ritmische elementen die de apotheose vormen van Mozarts schriftuur. La Clemenza di Tito en Die Zauberflöte zijn in dezelfde periode gecomponeerd, uiteraard is het evident dat er parallellen zijn, maar die zijn te vinden tot in zijn religieuze muziek. Voor mij ligt het specifieke van La Clemenza di Tito in de vocale rolbezetting, die vrij ongebruikelijk is. De tenor heeft de hoofdrol, wat tot dan toe nooit het geval was, en ook in de structuur van de opera vindt men tal van vernieuwingen.

Nochtans is La Clemenza di Tito lange tijd als een van Mozarts mindere werken beschouwd. Hoe denkt u daarover?

Ik denk dat deze partituur volledig op Mozarts gebruikelijke niveau staat. Toegegeven, het harmonische verloop is minder coherent en de aaneenschakeling van de nummers allicht wat minder vloeiend dan in de Da Ponte-trilogie, maar elk nummer is een juweeltje op zich! In La Clemenza di Tito zie ik een melodisch genie aan het werk: de sublieme begeleiding van de bassethoorn in de aria van Sesto en de buitengewone ouverture zijn daar slechts enkele voorbeelden van…

Ook de recitatieven worden vaak bekritiseerd. Het is geweten dat ze niet door Mozart maar waarschijnlijk door zijn leerling Süssmeyer werden gecomponeerd. Zijn ze echt minder goed dan in Mozarts andere opera’s?

Ik ben helemaal niet gechoqueerd door deze recitatieven. Ze klinken mij heel natuurlijk in de oren, ook als ik ze buiten hun context hoor. De compositiewijze van een recitatief was vrij gestandaardiseerd in die periode. Heel wat andere componisten hebben hetzelfde libretto op muziek gezet en er zijn duidelijke parallellen tussen hun recitatieven en die van Mozart in La Clemenza di Tito. Qua tonaliteiten zullen ze misschien wat van elkaar afwijken, maar in principe zijn ze elkaar waard.

Hoe heeft Mozart de karakters vormgegeven?

Met Tito heeft Mozart een van zijn mooiste karakters neergezet. Wat een nederigheid, wat een schoonheid, wat een nobelheid! De wijsheid waarmee hij eerst afstand doet van Berenice, dan Servilia wil huwen maar haar het geluk gunt als hij verneemt dat ze van Annio houdt en in diezelfde geest voortgaat tot aan de finale vergiffenis voor Sesto en Vitellia, vind ik fantastisch. Sommigen noemen dit karakterzwakte, maar ik denk dat hij juist de krachtigste persoonlijkheid is in dit werk. Mozart geeft hem trouwens ook prachtige aria’s. Ook Vitellia toont zich als een sterk karakter, maar op een heel andere wijze dan Tito: zij houdt zich nooit een spiegel voor, kijkt nooit in haar binnenste, behalve in haar laatste rondo. Tot dan is haar rol heel direct, haast agressief. Mozart toont veel interesse voor haar personage: hij heeft haar partij heel virtuoos uitgewerkt – vergelijkbaar met Fiordiligi in Così fan tutte – en gaf haar ook een krachtige scenische aanwezigheid vanaf de allereerste scène. Sesto staat iets meer op de achtergrond. Je voelt in hem een constante terughoudendheid, een geremdheid, omdat hij zijn gevoelens voor de verschillende personages – zeker voor Tito – niet wil verraden. Hij is een heel gevoelig personage met een grote innerlijke kracht, maar zonder de explosiviteit of viriliteit van Vitellia. Vergeleken met haar is hij vrouwelijker, terwijl zij met mannelijke daadkracht optreedt: in zekere zin is het mannelijk/vrouwelijk karma omgekeerd in dit koppel. Ook het personage van Annio is erg interessant, door het timbre, door de schrijfwijze die in zijn eenvoud heel expressief blijft. Zijn geliefde Servilia wordt muzikaal heel puur geschetst met onder meer een prachtig liefdesduet. Publio is op muzikaal vlak waarschijnlijk het minst interessant of toch zeker het meest traditioneel, maar hij is natuurlijk wel een sleutelpersonage in het verhaal. Mozart schenkt hem minder lyrische schoonheid en zijn positie als strikte verdediger van de wet vindt een parallel in de traditionele muzikale vorm van zijn rol. Je zou hem kunnen zien als een soort Don Alfonso, een verbindingspersoon met een nobele reputatie die meer en meer onder druk komt te staan van de omstandigheden…

En wat vertellen deze personages ons vandaag nog?

De boodschap van La Clemenza di Tito gaat veel verder dan de gewetenskwestie van een politiek leider. Men kan ze zelfs vertalen in de context van een familievader, of van gelijk wie in een machtspositie. Ik denk dat die boodschap heel actueel is, hoe moeilijk ze ook is om na te volgen: afstand bewaren tegenover moeilijke gebeurtenissen, nobiliteit bewaren in je ideeën en in je geest! Ik identificeer mij zelf heel sterk met deze filosofie. De vergiffenis is niet alleen van belang omwille van het gevolg dat ze heeft voor de omgeving, maar is tevens een overwinning in de zoektocht naar zichzelf.

De vorige productie van deze opera is bij velen nog in het geheugen gegrift. Voelt u dit als een moeilijkheid?

Het is niet onze bedoeling om de productie van de Herrmanns in de Munt te doen vergeten, maar wel om iets nieuws toe te voegen aan de Mozartinterpretatie. Het is niet omdat je een nieuwe lezing brengt of een nieuw licht wil werpen op een werk, dat je alle voorgaande lezingen verwerpt of alle herinneringen aan het verleden wil uitvagen. Zeker in het huidige Muntseizoen, dat in het teken staat van revolte en rebellie, mocht een werk als Mozarts La Clemenza di Tito met een thematiek die zo politiek geladen is, niet ontbreken. Ik denk dat er ruimte is voor een nieuwe lezing, gezien door een oog van vandaag. Van Così fan tutte zijn er bijzonder veel producties, en sommige daarvan zijn heel mooi, maar dit betekent niet dat het daarbij moet blijven en er geen risico meer moet worden genomen. Ik heb al veel ensceneringen van Così fan tutte gezien die ik goed vond, maar dat hoeft me er toch niet van te weerhouden om in een nieuwe productie met Michael Haneke te stappen. Ook van Pelléas et Mélisande dat ik vorig seizoen in de Munt dirigeerde, kan men zich totaal andere lezingen voorstellen. En het is daarbij geen probleem dat men in verschillende producties van eenzelfde werk toch dezelfde punten zou herkennen: we volgen nu eenmaal een partituur waarmee je niet gelijk wat kunt doen. Maar anderzijds kan men zich inbeelden dat de vertaling of de omzetting van die boodschappen vandaag wel eens heel verschillend kan zijn ten overstaan van dertig jaar geleden. Wat telt is dat we een werk steeds opnieuw blijven interpreteren. Hoe meer verscheidenheid, hoe beter!

Opgetekend door Reinder Pols

article - 9.10.2013

 

La Clemenza di Tito
Opera

 Drukken

La Monnaie ¦ De Munt
Keep the
lights on!