Fr  |  Nl  |  En

MyMM




Newsletter

Voornaam
Naam
E-mailadres

La Clemenza di Tito

Filtreren op media: 

La Clemenza di Tito

Interview Ivo Van Hove

De Munt - Interview Ivo Van Hove

Zo’n goede dertig jaar na de legendarisch geworden productie van Karl-Ernst en Ursel Herrmann – waarmee niet alleen de toon werd gezet voor Gerard Mortiers Brusselse Mozartcyclus maar ook bewezen werd dat deze opera seria die tot dan toe in de schaduw was blijven staan van Mozarts andere grote meesterwerken, wel degelijk een plaats verdient aan de sterrenhemel van het operarepertoire – maakt de Munt zich op voor een nieuwe enscenering van Wolfgang Amadeus Mozarts La Clemenza di Tito. Een gesprek met Ivo van Hove die zich na Idomeneo aan zijn tweede Mozartregie waagt voor de Munt.

Het is geen geringe opdracht om na de memorabele productie van Karl-Ernst en Ursel Herrmann, die in 1982 in première ging, een nieuwe enscenering te brengen…

Hun productie betekende nochtans heel veel voor mij, omdat ze de directe aanleiding was voor mijn ‘ontgroening’ en mijn enthousiasme voor de wereld van de opera. Tot dan toe beschouwde ik opera als niet meer dan een muzikaal gebeuren met een doorgaans kitscherige enscenering. Maar hun La Clemenza di Tito was een operaproductie die mij echt aansprak: voor het eerst zag ik hoe een dramaturgie zich op de scène kon ontwikkelen, zag ik een voorstelling die verder en dieper ging dan het navertellen van het verhaal. In de opera was deze aanpak toen erg vernieuwend, maar ik kende die reeds van de Schaubühne van Berlijn dat in de jaren zeventig onder directeur Peter Stein deze aanpak al voorstond (we kunnen trouwens zeggen dat met deze productie de Schaubühne-esthetiek haar intrede deed in de opera). Anderzijds is die voorstelling meer dan dertig jaar oud. Ik wil niet beweren dat we nu even goed een referentiepunt zullen verwezenlijken, maar ik denk wel dat de tijd rijp is voor een nieuwe lezing. Het is ook niet mijn bedoeling om mij te meten met de vorige. Vergelijkingen hebben voor mij geen zin en geen waarde. Wat telt is dat ik mijn lezing kan brengen. Ik was dan ook heel blij toen Peter de Caluwe me vroeg deze productie te regisseren.

Enkele jaren geleden bracht u reeds een nieuwe productie van Idomeneo, nu regisseert u La Clemenza di Tito… Heeft u een voorkeur voor Mozarts opera seria?

Als theatermaker voel ik er een grote affiniteit mee. Met de gespeelde, recitativische dialoogscènes – meer gesproken dan gezongen – die afgewisseld worden met volledig gezongen aria’s, leunt Mozarts opera seria dichter aan bij het gesproken theater. Voor La Clemenza di Tito is dit nog meer het geval dan voor Idomeneo. Het vormt meteen ook een uitdaging, zeker op het vlak van de aria’s, omdat die volgens een strenge da capo-structuur opgebouwd zijn met herhalingen. In Idomeneo was dat natuurlijk ook al zo en ik was daar toen absoluut niet gerust in. Maar vanaf de eerste repetities merkte ik dat je die herhalingen op heel veel manieren kunt invullen zonder de dramaturgie geweld aan te doen. Idomeneo is een moeilijker te vertellen verhaal, terwijl La Clemenza di Tito weliswaar een heldere verhaallijn heeft maar dan weer vormelijk strenger is.

Sommige regisseurs, zoals Patrice Chéreau, zetten zich af tegen de da capo-aria en kiezen resoluut voor de doorgecomponeerde opera – dus geen Mozart, wel Wagner of Janáček. Hoe staat u daartegenover?

De wereld van Janáček en Wagner is natuurlijk heel anders dan die van Mozart: stuwen Wagner en Janáček het verhaal steeds vooruit, dan laat Mozart de personages veel meer reflecteren… over zichzelf, over wat ze gedaan hebben, over wat ze gaan doen. Dat is anders, maar daarom niet minder interessant! Ik ben er in elk geval nog niet op uitgekeken en kijk ernaar uit om mij opnieuw met Mozart te mogen bezighouden.

Mozart laatste opera werd tot voor kort als een onvoldragen werk beschouwd. Hoe zie u dit?

Karl-Ernst en Ursel Herrmann hebben aangetoond dat La Clemenza di Tito zonder twijfel een volwaardige opera is en dankzij hun productie werd deze opera opnieuw in het repertoire opgenomen. Ik heb dit werk altijd ervaren als een raciniaans drama. Racine zocht zijn thematiek doorgaans in privéproblemen die evolueren tot echte samenlevingsproblematieken, en vice versa. Ook in La Clemenza di Tito deint een privéconflict over trouw, ontrouw en al dan niet wederkerige liefde uit in een aanslag op het Capitool – het machtscentrum van Rome – en op de keizer. Dit maakt La Clemenza di Tito een heel actueel werk: meer dan ooit zien we hoezeer individuele verhoudingen invloed hebben op het wereldgebeuren en omgekeerd. En dan komt er in de opera nog een derde – juridisch – aspect bij: alles mondt uit in een soort rechtszitting die een nieuwe oplossing probeert voor te stellen voor deze problemen – waarmee het zelfs doet denken aan het laatste deel van de Oresteia. In La Clemenza di Tito breekt Titus met de oude politieke cultuur: hij doorbreekt het principe “oog om oog, tand om tand” en zoekt een humane oplossing. Een persoonlijk conflict krijgt een politieke dimensie en mondt zo uit in een juridisch conflict over de tegenstelling tussen recht en rechtvaardigheid – een thema dat mij in mijn theaterwerk ook bezighoudt – wat nog maar eens bewijst hoe relevant deze opera is voor onze maatschappij!

Mozart heeft bepaalde personages (met name Vitellia, Tito en Sesto) grondiger uitgewerkt dan andere (Annio, Servilia, Publio). Bemoeilijkt dit uw werk of laat het u juist meer vrijheid?

Ik heb de neiging om mij juist grondig bezig te houden met die kleine, zogenaamd minder belangrijke personages. Neem bijvoorbeeld Publio: als vertegenwoordiger van de oude politieke cultuur heeft hij een heel belangrijke rol in dit stuk. Nadat Tito tot keizer is gekroond, toont hij hem in een prachtige scène een lijst van mensen die opzijgezet moeten worden omdat ze een bedreiging zouden kunnen vormen voor het nieuwe regime. Titus weigert want hij wil niemand veroordelen die nog niets heeft misdaan. Publio vertegenwoordigt in zekere zin de oude CIA -politiek. Hij gaat ervan uit dat alleen zo de rechtsorde kan worden gegarandeerd. Hij krijgt ook deels gelijk wanneer het fout gaat in het keizerrijk. Servilia heeft eveneens een zeer belangrijke rol omdat ze de moed heeft de keizer af te wijzen wanneer hij haar ten huwelijk vraagt en ervoor pleit te mogen trouwen met de man van wie ze houdt. Hiermee brengt ze een keerpunt teweeg in de opera: dit is het moment waarop Tito tot het inzicht komt dat hij op een andere manier over politiek moet nadenken. Kleine of onbeduidende rollen vind je in het theater enkel als er slechte auteurs of slechte componisten aan het werk zijn. En dat is hier zeker niet het geval! In La Clemenza di Tito zijn die bijrollen eigenlijk heel veelzijdig!

De gebeurtenissen van deze opera spelen zich af in 79 n.C., maar hebben een heel actuele relevantie… Waar situeert u dit drama in tijd en ruimte?

Voor mij wordt opera pas interessant als je hem kan actualiseren… Ik wil dingen tonen die voor een hedendaags publiek herkenbaar zijn en niet alleen maar mooie muziek of mooie beelden brengen! We hebben La Clemenza di Tito weliswaar een eigentijdse aankleding gegeven, maar toch niet in een specifieke historische tijd gesitueerd. We kozen een eenheidsdecor dat zich in verschillende gedaanten kan transformeren, dat zowel een privéruimte weergeeft als de politieke ruimte van het paleis, en dat ook als rechtbank kan dienstdoen. Het is een soort glazen huis waarin de privéproblemen nooit louter privé zijn, want niet alleen kijkt de buitenwereld toe, elke daad heeft ook gevolgen in die buitenwereld.

U werkt graag met video in uw producties. Zal dit ook hier het geval zijn?

Ja, maar niet zozeer om de ruimte te transformeren dan wel om de personages van heel dichtbij te observeren. Ze worden voortdurend gefilmd en hun woorden, daden en misdaden worden live geobserveerd als waren het proefdieren in een laboratorium. Deze opnames kunnen zelfs worden teruggespoeld om mensen te confronteren met hun daden en hun zwakheden. Tal Yarden en ik hebben in de loop der jaren wel enige ervaring opgebouwd met live video, maar nooit hebben we die zo systematisch en ingrijpend toegepast als hier. Alsof we door microscopen toekijken naar menselijke verhoudingen en gedragingen…

Opgetekend door Reinder Pols

article - 8.10.2013

 

La Clemenza di Tito
Opera

 Drukken

La Monnaie ¦ De Munt
culturele
black-out