Fr  |  Nl  |  En

MyMM




Newsletter

Voornaam
Naam
E-mailadres

Filtreren op media: 

Thanks to my Eyes

Interview O. Bianchi

De Munt - Interview O. Bianchi

De eerste opera van Oscar Bianchi werd gecreëerd tijdens de jongste editie van het Festival d’Aix-en-Provence en, na de enthousiaste ontvangst die het werk er te beurt viel, is het nu de Belgische creatie in Brussel. De Italiaans-Zwitserse componist bouwde al een bijzonder oeuvre uit dat door prestigieuze ensembles werd vertolkt. Zijn werk wordt gekenmerkt door een verfijnde muzikale schriftuur en de opmerkelijke gave om broze sferen en ontwrichte poëtische ruimtes te creëren die in Thanks to my Eyes uitgesproken melancholisch en gekweld zijn.

Thanks to my Eyes is uw eerste opera. Hield het thema stem en woord u ook vroeger al bezig?

Het is een essentieel element in mijn verlangen om een opera te schrijven. Het woord, gedragen door de stem, is een fenomeen van creatieve ontwrichting in de wereld van geluid. Het woord enerzijds een bron van informatie, maar biedt anderzijds ook poëtische inspiratie voor de verbeelding – het opent een heel nieuw veld van mogelijkheden. Het binnendringen van de semantiek brengt de muziek op een buitengewoon spoor.

Hoe kwam het dat u wou samenwerken met Joël Pommerat?

Antoine Gindt bracht ons bij elkaar. Als oprichter van de Stichting T&M (Théâtre & Musique) is hij thuis in onze twee werelden, die van de muziek en die van het theater. Eenmaal met Joël Pommerat in contact gebracht, ging ik op verkenning in zijn wereld, zijn voorstellingen. Zoiets had ik nog nooit gezien. Wat mij bij hem vooral aanspreekt, is de esthetische samenhang en de controle die hij heeft over een groot aantal elementen, zoals de temporaliteit of het visuele aspect in zijn voorstellingen. Hij stelt de toneelmachinerie ten dienste van een esthetiek die bepaald wordt door een tekstueel ritme. Elk gebaar, elke lichtinval, elke kleur wordt bij hem een theatraal element dat samensmelt met de tekst. Deze visie op theater leunt heel dicht aan bij wat ik in de muziek doe. Voor mij is de muziek een wereld die het experiment bevordert. Ze laat ons toe om, via de emotie, met de verborgen plekken in ons bestaan in aanraking te komen.

Toen Joël Pommerat u voorstelde om één van zijn bestaande stukken te bewerken, viel uw keuze op Grâce à mes Yeux. Wat heeft u in dit stuk geraakt?

Grâce à mes Yeux is in al zijn eenvoud een heel complex stuk. Oppervlakkig gezien is het de bijna banale geschiedenis van een vader die probeert zijn vak, zijn passie door te geven aan zijn zoon, en van twee vrouwen die deze jongeman zullen helpen zich bewust te worden van de werkelijkheid, tegengesteld aan de mythomanie van zijn padre-padrone. Maar er is een tweede niveau, een soort van “existentiële werkelijkheid”, die volledig losstaat van de zintuiglijke werkelijkheid. De nadruk ligt op de grote spanningen die voortkomen uit een constante meerduidigheid, door de aanwezigheid van de stilte, het geheim, de onmogelijkheid het reële te onderscheiden van het denkbeeldige. De ambiguïteit is een wezenskenmerk van dit gezin, dat zowel chronologisch – de tekst biedt immers geen enkele tijdsaanduiding – als geografisch – de leden ervan wonen op een geïsoleerde hoogte – “zweeft”. Deze zwevende toestand vindt men ook terug in de dynamiek tussen de personages, want in het gezin waarvan hier sprake is, waren duistere krachten rond.

Waarom wou u dat dit libretto in het Engels was?

Hoofdzakelijk om twee redenen. De eerste is van esthetische aard, te vergelijken met de beweegredenen om een bepaald instrument te verkiezen boven een ander om een idee te verklanken. De taal is niet alleen een betekenisdrager, maar ook een akoestisch instrument. Ik heb dus gekozen voor het instrument dat ik goed ken en dat een zekere neutraliteit kan bewaren: het Engels. Het Frans, een taal die ik graag hoor, zou mij hebben doen teruggrijpen naar canons die, volgens mij, clichés zijn. De tweede reden is dat wij vertrekken vanuit een stuk dat reeds als zodanig bestaat. Hadden we de taal van het oorspronkelijke theaterstuk behouden in onze opera, dan zouden we ons hebben gestoord aan een wrijving tussen de tekst die door de acteurs gesproken wordt en dezelfde woorden, gezongen door de zangers. Door een andere taal te kiezen kon ik een scheiding aanbrengen ten opzichte van wat het woord vanuit akoestisch oogpunt betekent. Er blijft een verband bestaan tussen de twee, namelijk het semantische, dat meer abstract is. Maar op het concrete vlak van de fenomenologie laat de opera iets nieuws geboren worden.

Wat heeft uw keuze voor de instrumenten van het ensemble in de orkestbak bepaald?

Ik heb van bij het begin een beperking aanvaard: deze opera moest geschreven worden voor een kamerensemble. Ik heb een strijkkwartet aangevuld met een groep houtblazers waaronder enkele zeldzame instrumenten zoals de Paetzoldblokfluit, de tubax (een instrument van de saxofoonfamilie met een lagere klank) en de contrabasklarinet. Met de twaalf instrumenten van mijn compositie probeer ik de ruimte te vergroten door de indruk te geven dat ze met veel meer zijn.

En hoe bent u te werk gegaan bij de keuze van de tessituur van de personages?

Aymar, het hoofdpersonage, is iemand die zich op de grens tussen de adolescentie en de volwassenheid bevindt; de ambiguïteit van zijn leeftijd brengt ook een dubbelzinnigheid van zijn akoestische identiteit met zich mee. Daarom besloot ik hem de stem van een contratenor te geven. Voor mij staat de stem van een contratenor voor een vorm van zuiverheid en eenvoud, en ook van een zekere naïviteit. De naïviteit van een jongeman die niet volwassen mag worden omdat hij de gevangene blijft van het project van zijn vader, dat niet zijn project is. Voor de rol van zijn vader leek het mij interessant een clichéstem te gebruiken. Het is een personage dat geen fantasie heeft, een man van wie een schaduw, een dreiging, blijft uitgaan en een man die een bedrieger is. Ik vond het dus interessant om gebruik te maken van de typische stem voor verraders in de opera: de bas-bariton. Wat de twee jonge vrouwen betreft, merkte ik tijdens de lectuur van de tekst dat zij konden worden beschouwd als twee voorstellingen van hetzelfde onderwerp. Het zijn twee zijden van dezelfde medaille. Daarom heb ik voor twee sopranen gekozen.

Voor de moeder heeft u een radicale keuze gemaakt.

In het libretto wordt dit personage zeer gedetailleerd beschreven. Het is een vrouw op de rand van de dood – de dood niet als vernietiging van het leven, maar als nulpunt van energie. Het leek me daarom een contradictie haar een gezongen stem te geven, want zang geeft energie. Om deze reden vond ik het beter dit personage toe te vertrouwen aan de gesproken stem van een actrice, om zich te concentreren op haar aanwezigheid, haar zeer geringe energie. Zij spreekt trouwens Frans. Het leek interessant een extra contrast toe te voegen, namelijk dat haar moedertaal verschilt van de taal die de andere personages spreken, zoals dat in vele gemengde gezinnen het geval is. Dit brengt een nog grotere breuk teweeg tegenover haar omgeving en marginaliseert haar nog meer.

Uw muziek getuigt van een grote verbeeldingskracht wat klankkleur en klanktextuur betreft. Welke rol speelt deze dimensie in Thanks to my Eyes?

Ik heb er altijd naar gezocht in welke mate de klankkleur of de klanktextuur een poëtische en esthetische reflectieruimte kan bepalen. Het bracht mij ertoe dit ten dienste te stellen van een dramaturgie. De stem is draagster van een tekst die op zichzelf een heel duidelijke semantische waarde overbrengt: men ontvouwt een verhaal. Voor mij was het belangrijk deze verhaallijn te bewaren als ruggengraat van de opera, om te werken aan een akoestische ruimte in functie van de psychologische en poëtische aspecten van de personages. De meerduidige ruimte, deze luide, regenboogkleurige en complexe echo die de orkestratie biedt, kan een vierde dimensie voorstellen van de zintuiglijke waarneming, als een psychologische en existentiële ruimte. De klanktextuur van mijn muziek probeert zo een mimetische band te scheppen tussen het onderwerp van deze waarneming, de personages die ze voortbrengen en de toeschouwers die ze ontvangen. Dan betreedt men een toestand van empathie, van begrip tegenover deze uitgebeelde levens.

Opgetekend door Alain Perroux
Overgenomen uit het programmaboek van het Festival d’ Aix-en-Provence, 2011

article - 1.3.2012

 

Thanks to my Eyes
Opera

 Drukken

La Monnaie ¦ De Munt