La Fura dels Baus werd altijd al aangetrokken door mythes en verhalen met een universele dimensie. Met Œdipe van George Enescu kreeg regisseur Alex Ollé de unieke kans om een van de sleutelfiguren van de Griekse oudheid te bestuderen, een man die vanaf zijn geboorte door het lot werd getekend en op volwassen leeftijd een innerlijke reis maakte, op zoek naar de waarheid. Die openbaarde zich slechts na een aantal vreselijke beproevingen, die hem zelfs tot aan de rand van de dood brachten. Na het enorme succes van zijn regie van Le Grand Macabre de György Ligeti maakt de Catalaanse kunstenaar zich op om voor deze Œdipe een nieuwe pakkende en verrassende visuele wereld te ontwikkelen.

La Fura dels Baus concentreert zich tegenwoordig haast uitsluitend op opera. Betekent dat voor jullie geen enorme sprong tegenover jullie beginperiode?
Ja, maar dat lijkt mij een heel normale evolutie. La Fura dels Baus is begonnen als een straattheatergroep in Catalonië. Aanvankelijk hebben we veel geëxperimenteerd om onze theatertaal te vinden, maar stilaan werden de esthetische krachtlijnen duidelijk: interactie met het publiek, het gebruik van niet–conventionele ruimtes, muziek, beweging, het gebruik van industriële en organische materialen, de incorporatie van nieuwe technologieën... Met deze nieuwe theaterformule hebben we een publiek bereikt dat geen typisch theaterpubliek is. Onze eerste stappen in het muziektheater hebben we gezet met La Atlántida, een scenische cantate van Manuel de Falla naar de mythe van Hercules. Al snel kwam er een vervolg met Le Martyre de Saint Sébastien van Claude Debussy. En toen heeft Gerard Mortier ons uitgenodigd voor de Salzburger Festspiele...

Wat trekt u zo aan in het genre?
Eigenlijk zijn we met La Fura dels Baus op heel intuïtieve wijze naar de opera geëvolueerd. Muziek was altijd al een constante in onze producties, soms zelfs in die mate dat ze het uitzicht van een productie bepaalde. Daarenboven hebben we steeds het totaalspektakel gezocht, en dit vinden we ten volle in de opera, denk maar aan Richard Wagner en diens Gesamtkunstwerk. We komen bij La Fura allemaal uit andere disciplines: sommigen uit de plastische kunsten, anderen uit het theater, uit de muziek, uit de dans... Ik denk dat het multidisciplinaire zowat het keurmerk is van ons ensemble. Zowel dit mul t idiscipl i na i re aspect als het werken met grote ensembles vind je tegenwoordig niet meer in het theater, maar uitsluitend nog in de opera, waar je kunt werken met een koor, met mimespelers, zangers, dansers, musici... We spelen nu met het koor zoals vroeger met het publiek. We doen voorstellingen midden in het publiek, met bewegende lichamen. Dat geeft grote nieuwe mogelijkheden. En daarom zijn we nu meer in de opera actief dan in het theater.

Hoe komen jullie bij OEdipe van Enescu terecht?
Wat de muziek betreft, laat ik dat graag aan de dirigent over. Wat mij vooral interesseert, is de mythe! De mythe van Oedipus is voor mij een van de grootste klassiekers. Ik zie het verhaal van Oedipus als een strijd om de waarheid. Je zou kunnen argumenteren dat het in Oedipus rex ook om de macht draait, maar toch blijft de essentie steeds het zoeken naar waarheid, met alle consequenties van dien. Dat vind ik uitermate boeiend! Ik wil in OEdipe proberen om deze mythe in de tijd te duiden. Tijd is een heel complex begrip... In La Machine infernale, Jean Cocteaus moderne Oedipus-interpretatie, heb ik veel gevonden dat mij inspireerde, maar wat me vooral aansprak, was het idee dat zijn infernale machine een soort tijdsmachine is. Hiermee doorklieft deze mythe de tijd vanaf de oudheid tot het moment dat we in het theater zijn.

Dat is een ambitieus project! Hoe wilt u dat scenisch realiseren?
Ik wil een tijdloze scène, maar toch met verwijzingen naar verschillende tijden. Laat me enkele voorbeelden geven. Het begint met een barokportiek, en daarin staan zeventig koristen, twintig figuranten en nog eens een vijftiental solisten. Ze zijn allemaal verticaal boven elkaar opgesteld, zoals in een gotische boog met beelden aan de ingang van een kathedraal. Dit scènebeeld maakt dan plaats voor de divan uit het psychoanalytische kabinet van Sigmund Freud, waarop ik de scène van Œdipe en Mérope situeer. Dan volgen de symbolen van het fascisme, omdat dit voor mij de geest is van de confrontatie van Oedipus met de sfinx. De sfinx krijgt bij mij de vorm van een vliegtuig uit de Tweede Wereldoorlog, want de sfinx is een vrouw met vleugels en met leeuwenpoten die angst inboezemt... Met dit soort beelden wil ik werken, op elk moment. Duidelijkheid mag men van die beelden niet verwachten, en er zal noch logica, noch een bepaald chronologisch verloop in zitten, maar ze brengen wel veel verwijzingen naar tal van symbolen die wij uit verschillende tijden kennen. Ze herinneren steeds aan bepaalde aspecten van onze wereld, van ons bestaan. Wat ik daarmee wil weergeven? De kracht van de mythe doorheen de tijd, tot op heden!

U vernoemde Freud reeds. Is zijn psychoanalyse een sleutel om uw visie op dit werk te begrijpen?
Nee! Absoluut niet! Ik wil sleutels geven die deuren openen, niet die deuren sluiten! Er zitten natuurlijk freudiaanse verwijzingen in. De psychoanalytische benadering is voor mij slechts één mogelijkheid. Er zijn andere aspecten die veel fundamenteler zijn...

Welke aspecten zijn volgens u fundamenteler...?
Het noodlot! De tijd en het noodlot zijn voor mij de twee basisideeën. Het noodlot komt in onze productie voor als een stroom van klei, die je overspoelt en die je niet meer van je af krijgt. Raak je anderen aan, dan plakt het ook aan hen. De milieuramp in Hongarije in oktober 2010 bracht ons op dit idee: iedereen herinnert zich nog de rode vloed uit een aluminiumfabriek, die niets ontzag en alles bedreigde. Ook in onze productie zullen het decor en alle kostuums onder een laag klei zitten! Het noodlot heeft alles aangetast!

Is Oedipus volgens u dan uitsluitend de speelbal van het noodlot?
Oedipus zit in elk van ons, we delen met hem zijn strijd om de waarheid van het leven te ontdekken! Zijn leven wordt beheerst door de onzekerheid, hij leeft in een constante spanning. Hij zoekt de waarheid, maar steeds in een atmosfeer van onbeslistheid. Je zou het kunnen vergelijken met een politieagent die ontdekt dat hijzelf de moordenaar is, met een slachtoffer dat ontdekt dat het zelf de dader is. De tragedie bestaat erin dat het noodlot onontkoombaar is omdat het al in hem zit. Al duizenden jaren blijft dit verhaal van Oedipus even actueel. Zo klassiek is het: het blijft bestaan, het overleeft alles!v

Opgetekend door Reinder Pols