Na zijn opmerkelijke Macbeth in juni 2010 is regisseur Krzysztof Warlikowski terug in de Munt met Médée, de productie waarmee hij in de lente van 2008 zijn opgemerkte debuut maakte in onze schouwburg. We zien ook sopraan Nadja Michael terug in de titelrol en tenor Kurt Streit in de rol van Jason. Voor de Poolse regisseur is de reprise van Médée de gelegenheid bij uitstek om nog meer nuances aan te brengen in zijn regie, en zo duidelijk te maken hoezeer dit verhaal over een vreemde, verlaten en tot slot ook moorddadige vrouw, dat meer dan 2500 jaar geleden door de Grieken werd bedacht, ook vandaag nog relevant is.

Waardoor liet u uw keuze bepalen toen u besliste zich aan een opera te wagen? Het thema? Het libretto? De muziek?
Zowel de muziek als het verhaal, in gelijke mate. Ze zijn onafscheidelijk met elkaar verbonden.

Wat heeft u ertoe aangezet dit werk van Cherubini te ensceneren?
De figuur van Medea, een van de belangrijkste toneelpersonages. Ze is aanwezig in alle eeuwen en genres: het Griekse theater, diverse versies in de toneeltraditie, en nog meer in opera’s van de achttiende tot de twintigste eeuw. Iedere tijd heeft een eigen kijk op Medea. Daarom wil ik me niet mordicus beperken tot het personage in de opera van Cherubini. Ik geloof dat het personage in deze opera een concentratie is van alle andere Medea-figuren die in de toneelgeschiedenis bekend zijn. Laten we zeggen dat iedereen die zich vragen stelt over Medea automatisch het kader van Cherubini’s opera overstijgt. Je voegt er altijd iets aan toe. Wat ook ik dus doe.

Zijn er wijzigingen ten opzichte van de productie van 2008?
Ik plan toch wel een paar veranderingen. Ik ben er nog aan bezig, maar ik denk dat alles pas echt in zijn plooi valt zodra ik met het team aan de slag ga, tijdens de repetities. Er zullen ingrepen zijn in de enscenering en in de kostuums. Misschien verandert het Medea-personage nog het minst van al.

U wilde nieuwe gesproken dialogen schrijven, hedendaagse teksten die de actualiteit van dit werk onderstrepen. Hoe ziet u het evenwicht tussen de muziek van Cherubini, de gezongen tekst en deze gemoderniseerde gesproken dialogen?
De gezongen tekst heeft een heel andere dimensie. Zang schept een afstand van de tekst. We zijn bezig met het herschrijven van de gesproken dialogen. Ook dat is een verschil tussen deze reprise en de productie van drie jaar geleden.

U hebt een bijzondere interesse voor film en literatuur. Wat waren uw belangrijkste inspiratiebronnen voor deze productie?
Er zijn uiteraard de bekende bewerkingen van de Griekse tekst. In deze voorstelling zijn er natuurlijk invloeden van Pasolini en Lars von Trier… Maar ik heb alle hedendaagse bewerkingen bekeken, in het bijzonder ook die door Tom Lanoye.

U hebt zich voor het Medea-personage ook laten inspireren door Amy Winehouse. Wat is uw visie op de Medeafiguur vandaag?
Misschien was dat vooral het imago van Amy Winehouse enige tijd geleden [dit interview werd gerealiseerd vóór het tragische overlijden van de Britse zangeres deze zomer, nvdr]. Maar ik meen dat ze iets had wat men bij vrouwen niet altijd even graag ziet. Die onafhankelijkheid, die tegendraadse look, die misschien wel te veel naar mannelijkheid neigt. Dat was toch een bijzondere toets. Ik wilde Medea niet echt transformeren tot een ander personage, maar dat was toch een sterk beeld dat me destijds heel toepasselijk leek op dit personage. Je mag ook niet vergeten dat Medea een vreemdelinge was op de plaats waar ze woonde. Hoe toon je op scène dat iemand een vreemde is? Uiteraard zijn er veel gemengde huwelijken in landen zoals Frankrijk, België en inmiddels zowat heel Europa. Je vindt er overal vrouwen met kinderen en echtgenoten uit verschillende Europese samenlevingen. Zulke gezinnen zijn geen zeldzaamheid. Los van alle voor de hand liggende clichés heb ik geprobeerd te tonen wat er kan gebeuren in de relatie tussen een vrouw uit verre streken en haar man wanneer alles ineenstort. Alles wat met Medea te maken heeft, is heel heftig, gewelddadig. Die wanhoop. Dit verhaal is nog altijd even krachtig, met als fundamenteel aspect dat het om een vreemdelinge gaat en dat zij in dit stuk als enige van elders komt. Zij staat tegenover alle anderen.

Waarom staat deze mythe over Medea volgens u zo dicht bij ons?
Dit drama kun je bekijken vanuit de invalshoek van de vreemde vrouw, maar ook vanuit een ruimer perspectief. Dan zie je een man die zijn vrouw verlaat en zijn twee kinderen wil houden, en dan is de gelijkenis met een alledaagse gebeurtenis vandaag nog groter. Een alledaagse gebeurtenis met als ontknoping van het drama een moeder die wanhopig vreest dat ze in de steek wordt gelaten door de man van wie ze houdt. Ze vecht om niet van haar kinderen gescheiden te worden, want ze weet dat ze zonder hen niet kan leven. Op een bepaald moment wordt hen doden de enige uitweg die ze nog ziet. Dus afgezien van die pittoreske toets, van een vrouw met vele gezichten, de vreemdelinge, de priesteres, de tovenares, die van ver komt en die door niemand wordt begrepen, van wie de leefregels of principes in zekere zin geworteld zijn in een andere, archaïsche cultuur, kun je dus de vreemde kant van deze Medea zien, of haar juist beschouwen als een vrouw die lijkt op de talloze andere vrouwen die in de steek worden gelaten en daardoor tot een misdaad worden gedreven.

Hoe interpreteert u de relatie tussen Medea en Jason?
Ik vraag me af of er ruimte is voor een relatie tussen die twee personages. Je weet niet of er liefde is. Hoe dan ook, ik geloof dat het leven van paren uit verschillende culturen altijd wat afwijkt van dat van de andere. Gemengde koppels hebben altijd al wat in de marge van de maatschappij gestaan. Je moet dus niet alleen de relatie tussen het paar Jason en Medea voor ogen houden, maar ook de veroordeling door de samenleving van zulke afwijkende relaties die ook nu nog zichtbaar is. Dat blijkt ook uit de beroemde film van Fassbinder, Angst essen Seele auf, waarin we een relatie zien waarop in de Duitse maatschappij een van de grootste taboes rust, namelijk die tussen een Duitse en een Marokkaan, met bovendien een groot leeftijdsverschil. De Duitse is al wat ouder, en de Marokkaan een jongeman. Hun liefde is onaanvaardbaar in de ogen van de maatschappij, die hen veroordeelt, zonder ooit zelfs maar even te willen aanvaarden dat hun relatie diepgaand en waarachtig kan zijn, geheel los van bijvoorbeeld de behoefte om aan papieren te komen. Dat taboe bestaat nog altijd, ondanks alle kunstwerken en films die het daar vaak over hebben, ondanks de literatuur enzovoort.

Hoe ziet u deze reprise in de Munt?
Christophe Rousset en ik luisteren veel naar elkaar, we proberen steeds van elkaar te leren en vervolgens het werk strakker te maken, zowel op muzikaal gebied als wat betreft het verhaal, de vertelling en de scène, zodat alles samen in dezelfde richting wijst. In ieder geval herken ik drie jaar later nog altijd die naïviteit van de eerste blik, zo lang geleden. Inmiddels ben ik rijper geworden. Nadja Michael wellicht ook, want zij keert terug naar deze Médée nadat ze hetzelfde personage heeft vertolkt in een andere opera, Medea in Corinto van Giovanni Simone Mayr. Ik denk dat ook zij drie jaar later een rijpere achtergrond met zich meebrengt. Dat wordt heel interessant. Uiteindelijk vinden we elkaar dus na al die jaren terug met meer ervaring, ten dienste van deze opera, in de hoop om een verhaal weer tot leven te brengen dat soms misschien al te ver van ons af lijkt te staan, al te ouderwets lijkt te zijn en al te zeer opgesloten lijkt in een traditionele vorm, wat slechts te wijten is aan een bepaald soort theater of opera.

Opgetekend door Marie Goffette