MyMM: video's, foto's, artikels

 
De Munt - Ik ben een mens, niets menselijks is mij vreemd

Ik ben een mens, niets menselijks is mij vreemd

De aard van onze sociale contacten is in de afgelopen decennia sterk veranderd. Een handgeschreven brief is een uitzondering geworden; boodschappen gaan veel sneller via het internet dan via de post. Een toetsenbord van een iMac of een touchphone zijn inmiddels couranter geworden in onze manier van communiceren. Het world wide web heeft de plaats van onze contacten in de publieke ruimte of de huiselijke sfeer helemaal ingepalmd.

Martin Giles stelde recent in The Economist dat de sociale netwerken pas dan floreren als ze inhaken op een of meer van de zeven hoofdzonden : beroemdheden chatten over hun verwezenlijkingen uit hoogmoed, politici tweeten om elkaar te hekelen uit gramschap, beleggers volgen en voorspellen financiële bewegingen uit hebzucht. Tieners gebruiken het www niet enkel om elkaar te pesten maar ook voor sexting (wellust), tv-junkies sms’en terwijl ze vanuit hun luie zetel naar hun favoriete soap kijken (luiheid) en een heleboel mensen delen op Facebook foto’s van de uitgebreide maaltijden die ze bereidden én verorberden (gulzigheid). De afgunst die de leveranciers van deze online-diensten opwekken door de vele winst die ze met onze kleine kantjes weten te realiseren, kan meteen als de zevende hoofdzonde worden gecatalogeerd.

Maar zijn deze menselijke tekortkomingen echt zo verwerpelijk ? Wat is er uiteindelijk mis met het beschermen van wat je verworven hebt, met het graag genieten van een lekkere maaltijd of een goedgevuld glas ? Met het soms jezelf overschatten en een ander beeld te willen ophangen dan hoe de wereld je doorgaans wenst te zien ?

Zonder op deze ethische vragen een definitief antwoord te willen geven, mogen we wel stellen dat het begrip van de zonde een van de bepalende ideeën is geweest in de twee laatste millennia van de westerse cultuur. Het christendom heeft op deze wijze een zware stempel gedrukt op ons denken. Het oude testament definieert vijf zonden van de geest en twee zonden van het vlees. In de Bijbelse interpretatie zijn we door de erfzonde beladen en zijn we al van bij de geboorte voorbestemd om het fout te doen. Enkel door te boeten kunnen we het paradijs verdienen.

Thomas van Aquino nuanceert dat al sterk en stelt vanuit zijn christelijk perspectief dat enkel de daad een zonde is, niet het denken eraan. De meer filosofische benadering van Dante veroordeelt ons eveneens tot het vagevuur of de hel, maar hij laat ons wel een keuze : zonden zijn voor hem het resultaat van liefde die ‘verdwaald’ is. Bijgevolg zondigen we door gebrek aan liefde, maar het kennen van de liefde wapent ons dan weer tegen de zonde. Onvoldoende liefde van anderen leidt dus tot eigenliefde... Dat is de essentie van de eerste hoofdzonde, overmoed, maar dan positiever geïnterpreteerd.

“Alle zonden zijn pogingen om leemtes op te vullen”, stelt Simone Weill. We kunnen onze kleine kantjes immers ook met enige empathie bekijken. Een afdoende remedie tegen onze menselijke instincten bestaat immers niet. Volgens Nietzsche zullen we het eeuwenoude gevecht met onze instincten nooit winnen ; de bewustwording en erkenning van ons falen is evenwel belangrijk. Je kan beseffen dat je lui bent, maar je doet er alles aan om dat te overwinnen. Je kan wellust ook zien in balans met kuisheid, of gierigheid in relatie tot vrijgevigheid. Zo kan jaloezie ook wijzen op bewondering of liefde voor iets of iemand.

Amor fati – liefde voor het lot, en dus voor onze condition humaine – heet het concept van de mens die van zichzelf houdt in al zijn gebreken en die net daardoor kan groeien en beter worden : we moeten leren leven met zonden én deugden, om onszelf te doorgronden en te accepteren. En zoeken naar deze dichotomie maakt het allemaal veel interessanter.

De zeven hoofdzonden vertegenwoordigen evenzoveel donkere continenten van onze menselijke aard, maar tegelijk ook emoties en instincten die ten goede kunnen worden gekeerd.

Het voorliggende Muntseizoen is dan ook opgezet vanuit de overtuiging dat niets menselijks ons vreemd is, of anders gesteld, dat zonden een overdosis aan deugden zijn, ze zijn er als het ware een overdrijving van.

 

Superbia Avaritia Luxuria Invidia Gula Acedia Ira

De namen van de zeven hoofdzonden klinken poëtisch en archaïsch in het Latijn, ze staan in deze taal iets verder van ons af, zijn ook abstracter, minder bedreigend, nostalgischer zelfs... Ze komen in deze brochure terug in de vorm van tekst en in speciaal voor dit seizoen ontwikkelde beelden van de hand van de Belgische modefotograaf en videoartiest Pierre Debusschere.

Mozart en Handel speelden in hun opera’s als geen ander met het contrast deugd versus zonde. Is Don Giovanni niet hét prototype van de zonde ? Maar hij niet alleen, alle karakters om hem heen vertegenwoordigen wel een of andere tekortkoming : Elvira is woedend door de afwijzing die ze onderging, Leporello is op alle vlakken gulzig, Anna is net iets té wellustig, Ottavio is duidelijk te vadsig om echt tot actie over te gaan, Zerlina is ijdel in haar droom haar klasse te kunnen overstijgen, Masetto is simpelweg jaloers en de rijke Commendatore kan je als hebzuchtig beschouwen... En Giovanni zelf, die buit deze menselijke zwakheden allemaal uit. Hij is meer dan alleen maar een verleider, hij combineert alle hoofdzonden in zich en doet ze afstralen op iedereen rond hem. Superbia is ongetwijfeld het meest van toepassing op hem – de dwang om aantrekkelijk te zijn, een extreme vorm van narcisme die leidt tot onverschilligheid en hoogmoed, de ergste van de zeven zonden en eveneens de eerste in de rij : alle andere zonden komen er uit voort. Onze nieuwe Don Giovanni met het team Ludovic Morlot en Krzysztof Warlikowski wordt ongetwijfeld spraakmakend.

Handel modelleerde zijn Alcina op de legendarische tovenares die net als Giovanni vele zonden in zich verenigt, Invidia voorop – hedonistisch, manipulatief en later zelf slachtoffer van haar eigen machinaties, eenzaam en verlaten door haar geliefden. Zijn Tamerlano is dan weer een historisch figuur : een oorlogszuchtige, machtshongerige, egoïstische dictator die volop Ira uitstraalt en daardoor beantwoordt aan het beeld van de agressor, de uitlokker van conflict. We presenteren beide werken in regie van Pierre Audi en onder muzikale leiding van Christophe Rousset als een diptiek, op twee achtereenvolgende dagen.

Richard Strauss viert in 2014 zijn 150ste verjaardag. Aanleiding voor ons om diens nooit eerder in Brussel vertoonde Daphne in een nieuwe productie te presenteren met Guy Joosten en Lothar Koenigs, hetzelfde team dat hier eerder een overtuigende Elektra neerzette. Met dit project werpen we een kritische blik op de gemakzucht van de hedendaagse maatschappij. Acedia is een zeer toepasselijke zonde in onze ultra-geïnformatiseerde wereld – een luie maatschappij die geen visie meer heeft en de planeet laat verloederen. ‘Hipster’ Daphne is hier een eco-bewuste tiener die helaas enkel in slogans maar niet in daden denkt – ze is zo ‘groen’ dat ze uiteindelijk opgaat in de natuur en in een boom verandert.

Giuseppe Verdi staat ook na diens feestjaar op het programma, dit keer met Un Ballo in maschera, een duister verhaal over – alweer – overspel, jaloezie, verraad en moord, vol hoogoplopende emoties en helaas met weinig deugd. Dirigent Carlo Rizzi werkt bij dit project voor het eerst samen met Alex Ollé en La Fura dels Baus.

Het is zelfs bij melomanen nog steeds niet echt doorgedrongen dat Sergej Rachmaninov ook drie opera’s schreef. Die willen we u presenteren als eerste project in ons extra muros seizoen dat in juni 2015 aanvangt ten gevolge van de renovatie van onze schouwburg. Dante was de inspiratiebron voor de wellicht bekendste van de drie eenakters op het bekende liefdesverhaal uit het Purgatorio – dat van Francesca da Rimini en haar affaire met haar schoonbroer Paolo, waarvoor ze gestraft wordt en naar de hel verbannen... Een metafysisch werk waarin we de link willen leggen met het meer naturalistische Aleko, de eerste van de drie waarin Zemfira eveneens haar echtgenoot bedriegt met een jonge zigeuner. Het middenstuk, De gierige ridder, verhaalt dan weer over de menselijke hebzucht, Avaritia, het verlangen naar macht en geld. De misdaden die hieruit voortkomen zijn ontrouw, verraad en diefstal, zaken die opvallend in deze trilogie aanwezig zijn. Het is voor het eerst dat een operahuis zich waagt aan het samen presenteren van deze werken. De regie is in handen van het Deense kunstenaarscollectief Hotel Pro Forma onder de leiding van Kirsten Dehlholm – een garantie voor een ware visuele theaterbelevenis.

Dit seizoen staan niet minder dan twee operacreaties op het programma, en deze hebben Ira als leidraad – woede, gramschap, toorn of wraak, in beide gevallen ook oorlog.

In het najaar gaat naar aanleiding van de honderdste verjaardag van ‘den Grooten Oorlog’ het project Shell Shock, A Requiem of War in première, op muziek van onze landgenoot Nicholas Lens die Nick Cave uitnodigde om de ‘lyrics’ voor deze compositie te schrijven. Het wordt een intense mijmering over de gevolgen van de oorlog, van elk militair conflict... We overtuigden choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui om zich voor het eerst aan een groots muziektheaterstuk met symfonisch orkest, koor, solisten en dansers te wagen...

In het voorjaar is het dan de beurt aan de Franse componist Pascal Dusapin die zich voor zijn nieuwste opera liet inspireren door Penthesilea van Heinrich von Kleist, het verhaal van de oorlogszuchtige Amazone die verliefd wordt op haar vijand en het complexe spel van aantrekken en afstoten speelt tot de dood er op volgt... Chefdirigent Ludovic Morlot treft hier de in de Munt debuterende Katie Mitchell als regisseur.

De Duitse componist Detlev Glanert tekent voor een vervolledigde versie van Mahlers Wunderhornlieder : hij leverde negen nieuwe orkestraties aan, die we samen met de door Mahler zelf georkestreerde liederen, vierentwintig in totaal, zullen creëren met een speciaal voor de gelegenheid gedraaide ‘historiserende’ film. Een initiatief van bariton Dietrich Henschel die inmiddels een van onze bekendste huisartiesten is en uiteraard ook de liederen zal vertolken.

Zijn landgenoot Wolfgang Rihm staat op het programma met diens kameropera Jakob Lenz. Dit aangrijpende verhaal van een waanzinnige ziel wordt wel eens omschreven als ‘de verklanking van een obsessie’. We zijn trots u een nieuwe productie te kunnen presenteren van dit meesterwerk van de belangrijkste levende Duitse componist van het moment in een regie van Andrea Breth.

Fierrabras, een van de bekendere opera’s van Schubert, is gesitueerd in de tijd van Karel de Grote (die overigens 1200 jaar geleden overleed) en heeft eveneens conflict en strijd als canvas. Tegelijk zit er een overtuigend humanistische boodschap in : het libretto spreekt immers niet over de oorlogvoerende Franken of Moren, over christenen of moslims, maar prijst integendeel het edele van het geloof, van elk geloof of overtuiging, als enige hoop op verzoening.

De concertante uitvoering van dit werk onder de leiding van Ádám Fischer is tevens aanleiding voor een hele reeks met Schuberts muziek, een echte cyclus zowel op symfonisch vlak als in onze liedcycli én in onze vrijdagse kamermuziekreeks : zo dirigeert Kazushi Ono niet minder dan drie concerten waarbij hij Schubert confronteert met de (jarige) Sibelius. En ook Robert Schumann krijgt de volle aandacht, met de integrale van de symfonieën onder leiding van Ludovic Morlot. De grote liedcycli van Schubert en Schumann worden gepresenteerd door interessante vertolkers als Nathalie Stutzmann, Bo Skovhus, Georg Nigl en Pavol Breslik. We presenteren ook Schwanengesang in een scenische interpretatie door Romeo Castellucci. In Sasha Waltz’ betoverende dansvoorstelling Impromptus staat Schubert nog een keer centraal.

U kunt verder ook uitkijken naar de herneming van Cherkaoui’s Babel(words) en naar meerdere avonden met Anne Teresa De Keersmaeker en Rosas, die voor haar nieuwe creatie Brian Eno als inspiratie koos. Naast hem en Nick Cave is Björk de derde naam uit de popscène die dit jaar op onze affiche staat ; ze inspireerde ons tot het eerste intergenerationele project van de Munt, Medúlla (“een oude geest die gepassioneerd en duister is, een geest die overleeft”). Een project dat op zoek gaat naar de basisingrediënten van ons samenleven, in volle overtuiging dat dit enkel kan in solidariteit tussen culturen en generaties, ongeacht kleur, taal, nationaliteit of geloof... met de menselijke stem als meest pure expressie van onze emoties.

We nodigen u uit voor alweer een introspectief seizoen in de Munt – een oefening in het ontwikkelen van onze ziel. Wanneer we de uitdaging om te filosoferen niet aangaan, wanneer we onszelf niet toestaan om anders te denken en wellicht buiten de lijntjes van de maatschappelijke conventies te kleuren, blijven we immers onvoltooid...

De zeven hoofdzonden weerspiegelen zich in evenzoveel wegen naar het paradijs, wegen die we zowel met ons lichaam, met ons hart als met onze geest moeten ontdekken in een unieke combinatie : die van ons mens-zijn. Laten we dat samen celebreren, vanuit een intense passie voor het leven, voor ons vak, voor creatie, voor muziek en theater.
Maak van de Munt uw achtste hoofdzonde! Heeft u een excuus om ons hierin niet te volgen ?

Peter de Caluwe

>> beluister het interview met Peter de Caluwe op Brusselnieuws.be.

culturele
black-out