Fr  |  Nl  |  En

MyMM




Newsletter

Voornaam
Naam
E-mailadres

Opera

Filtreren op media: 

Così fan tutte

Interview Ludovic Morlot

De Munt - Interview Ludovic Morlot

Così fan tutte bewijst hoe Wolfgang Amadeus Mozart een schijnbaar oppervlakkig gegeven kon omsmeden tot een vlijmscherp drama waarin de menselijke aard met een maximum aan raffinement en ironie te kijk wordt gezet. Na Pelléas et Mélisande in april is het meesterwerk van Mozart de tweede opera die Ludovic Morlot dit voorjaar dirigeert. Een gesprek met de chefdirigent van het Symfonieorkest van de Munt over de subtiele rijkdom en complexiteit van wat als Mozarts mooiste partituur wordt beschouwd.

Met Pelléas et Mélisande en Così fan tutte hebt u dit seizoen uw tanden gezet in twee grote werken uit het operarepertoire. Waarop is die keuze gebaseerd?

In de eerste plaats zijn het twee werken die me na aan het hart liggen. Elk op hun eigen manier zijn ze een theatraal en dramatisch hoogtepunt binnen een bredere ontwikkeling. In de tweede plaats wilde ik al lang eens met het orkest op Mozart werken maar eveneens op iets uit het Franse repertoire. Così fan tutte en Pelléas et Mélisande zijn voor mij ideale, perfecte werken, waarin elke noot een eigen functie heeft!

Wat verstaat u onder deze esthetiek en werkwijze?

Daarbij denk ik in het bijzonder aan de tempi, de articulatie en ook eenvoudigweg aan de manier waarop de muziek van Mozart en Debussy benaderd moet worden op het niveau van het orkestspel, de klankkleuren (boogstreken, boogdruk, vibrato, frasering enzovoort). Al die elementen hebben een rechtstreekse invloed op de zangers en de scène. Wat beide werken verder gemeenschappelijk hebben, is de subtiliteit van de tekst, de intimiteit (zelfs de dubbelzinnigheid) tussen tekst en muziek. Ze moeten indien mogelijk worden opgevoerd in een kleine schouwburg zoals de Munt, want ze bieden het publiek de kans om echt dicht bij de actie, het drama en de tekst te komen, maar ook om alle details van het orkestspel in zich op te nemen.

Waar situeert u Così fan tutte binnen de trilogie Mozart/Da Ponte?

Op een bepaalde manier is Così fan tutte een veel complexer werk dan men doorgaans denkt. Het verband tussen tekst en muziek is echt fascinerend: in welke mate is het werk een parodie? Is de muziek van Mozart niet ernstiger dan de tekst van Da Ponte doet vermoeden? Zo is er in de ensembles voortdurend sprake van een soort van ‘tegenstelling’, van een overgang van klucht naar poëzie, van ernstig naar komisch. Tegelijkertijd is het een parodie én een wanhopige en uiterst ernstige visie op de liefde. Ik ben bijzonder benieuwd naar de interpretatie van Michael Haneke wat het verband tussen tekst en muziek betreft. Het tweede bedrijf van Così is prachtig, want het karakter van elk personage wordt individueel uitgediept. En ondanks het feit dat alles weer wordt zoals voorheen, is tegelijk niets meer hetzelfde… En dat is precies de tragedie. Dat maakt dit werk zo bijzonder. Ik vind het libretto dramaturgisch, theatraal en poëtisch interessanter dan dat van Don Giovanni of van Le Nozze di Figaro.

Heeft dat misschien iets te maken met de vrijheid die Mozart nam ten opzichte van de tekst? Zou je kunnen zeggen dat de muziek ‘meer lijkt te weten dan de tekst’?

Dat is volgens mij al een interpretatie… Het is onmogelijk om in dit werk de interpretatie ‘vast te leggen’: zo moet de aria van Fiordiligi ‘Come scoglio’ misschien niet met zoveel sérieux worden vertolkt als doorgaans gebeurt! En misschien is de klucht wel veel sterker aanwezig dan in de gebruikelijke lezingen van Mozarts werk. Ik hou veel van het voortdurende contrast in dit werk, de ‘gelijktijdige uitdrukking van contrasten’. Op het moment waarop je in een bepaald gevoel begint te geloven, wordt het gedwarsboomd, tegengesproken. Tederheid gaat hand in hand met frivoliteit, sensualiteit wordt onmiddellijk bedekt met een laagje naïviteit… Daardoor ontstaat een werk dat veel diepgaander is dan het ietwat kluchtige thema aanvankelijk doet vermoeden.

Het orkest zal op moderne instrumenten spelen. Welke zijn de belangrijkste elementen bij de muzikale uitvoering?

Er zal uiteraard een bepaalde invloed van de authentieke uitvoeringspraktijk merkbaar zijn, in het bijzonder wat de articulatie betreft. Je kunt het werk dat de afgelopen jaren op dit domein werd verricht, onmogelijk naast je neerleggen. De belangrijkste elementen in de Mozarts muziek zijn volgens mij het tempo en het ritme van de recitatieven. Ik besteed veel tijd aan het uitzoeken van de relatie tussen de verschillende tempi, en ga voor elk nummer op zoek naar een tempo waardoor de muziek vanuit vocaal oogpunt zo dramatisch, relevant en natuurlijk mogelijk klinkt. Mozart was zo’n goede dramaturg dat al zijn muziek beschouwd kan worden als ‘vocale’ en theatermuziek: zijn symfonieën, kamermuziek en concerti geven uiteindelijk slechts de aanzet tot de pracht van zijn opera’s. In elk van zijn muzikale thema’s moet je op zoek gaan naar een karakter, een personage… Ik benader Mozarts muziek, zowel de opera’s als zijn muziek in het algemeen, in elk van de muzikale thema’s op een theatrale en individuele manier. Net als in Pelléas et Mélisande, dat één groot recitatief is, bestaat de grote moeilijkheid in Così fan tutte erin dat je in de recitatieven de juiste toon en het juiste ritme moet vinden.

Dat brengt ons bij het werken met de zangers… Hoe ziet u dat, gelet op het feit dat de zangers de productie in Madrid voorbereiden met een andere chef?

Ik wil de tijd nemen en de vrijheid krijgen om hier in Brussel met de zangers opnieuw te werken aan de recitatieven! Je mag niet bang zijn om dat werk over te doen, al is het resultaat uiteindelijk misschien hetzelfde als in Madrid. Je moet er opnieuw samen aan werken om hetzelfde inzicht en begrip te krijgen van de partituur. Het is uiteraard niet de bedoeling om wat men in Madrid doet zonder meer te herhalen, maar wel om onszelf de mogelijkheid te bieden het uit te diepen. En dat werk moet ook tussen de verschillende voorstellingen voortgezet worden. Dat is de schoonheid en de magie van ons verlangen om te groeien als kunstenaars. Zodra één zin in een recitatief voor een bepaalde dirigent of regisseur belangrijker wordt, kan de focus van het recitatief verschuiven en ondergaat alles daaromheen een metamorfose. En dat is waar het bij Mozart uiteindelijk om draait: uiteindelijk zullen er altijd meer vragen zijn dan antwoorden.

En dat is in het bijzonder het geval voor Così fan tutte, dat in zekere zin eindigt met een vraagteken…

Inderdaad, en als je een studie maakt van de personages, dan besef je hoe moeilijk het is om het karakter van elk van hen bloot te leggen. Alles is zo ongelooflijk dubbelzinnig! Zelfs het karakter van Despina is bijzonder veelzijdig. Ze blijft het hele werk lang een dienstmeid, maar toch vormt ze een tegengewicht voor Don Alfonso, en haar tekst getuigt van een bijzonder grote intelligentie. Een cruciaal punt in mijn kijk op het werk, is het conflict tussen twee generaties, tussen wie liefde heeft beleefd en er niet meer in gelooft, en zij die er wel nog in geloven! Het hele werk lang, en vooral wanneer de muziek ernstiger wordt, kan ik me identificeren met het conflict dat ontstaat uit de tegenstelling tussen enerzijds een bepaald pragmatisme en anderzijds het idealisme van de jeugd. Ik voeg me uiteraard bij de groep van verliefde idealisten!

Opgetekend door Marie Mergeay

article - 7.5.2013

 

Così fan tutte
Opera

 Drukken

La Monnaie ¦ De Munt
Keep the
lights on!